لەنێو دەزگای (داد)دا جگە لەدادوەرو پارێزەرەكان، (داواكاری گشتی)یش هەیە كە ئەركێكی دیكەیان لەسەر شانە جیا لەئەركی سەرشانی دادوەرو پارێزەرەكان، ئەرك و رۆڵی داواكاری گشتی ئەوەیە بەرگری لەمافی گشتی بكات، واتە ئەگەر كەسێك تاوانبار كرا بەهەر تاوانێك بێت ئەگەر لەتوانایدا نەبوو پارێزەر بۆخۆی بگرێت ئەوا لەلایەن دادگاوە (پارێزەر)ێكی بۆ ئامادە دەكرێت،
بۆیە لەبەرامبەر ئەو پارێزەرەی كە خوازیاری روونكردنەوەی بێ گوناهیی تاوانبارە بۆ دادگا، (داواكاری گشتی) هەیە كە ئەویش چەند بەڵگەیەك دەخاتە روو بۆ وەرگرتنەوەی مافی ئەو كەسەی یان ئەو كەسانەی كە تاوانبارەكە مافیانی پێشێل كردووە، یان بۆ وەرگرتنەوەی مافی كۆمەڵگە یان وڵات بەشێوەیەكی گشتی، لەم قۆناغەی ئێستا لەهەرێمی كوردستاندا كە تا ئاستێكی شیاو ئەزموونی (داد)ی تێپەڕاندووە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەو فاكتەرانەی كە رێگرن، لەبەردەم رۆڵی (داواكاری گشتی) و دادگا بەشێوەیەكی گشتی. دەمانەوێت بزانین داواكاری گشتی لەهەرێمی كوردستان تا چەند توانیویەتی بەرۆڵی خۆی هەڵبستێت؟ بۆ وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارەو چەند پرسیارێكی دیكەش بەڕێز دادوەر (جەودەت سەعید میر سادق) گوتە بێژی فەرمی سەرۆكایەتی داواكاری گشتی بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی دایەوە:
* داواكاری گشتی لەهەرێمی كوردستان تا چەند توانیویەتی بەرۆڵی خۆی هەڵبستێت؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: داواكاری گشتی نوێنەری كۆمەڵگایە بۆ پارێزگاری كردن لەمافی گشتی، بەرزكردنەوەی سكاڵای گشتی لەجیاتی كۆمەڵگا.
من پێم وایە داواكاری گشتی تا ئاستێكی باش توانیویەتی رۆڵی خۆی بگێڕێت بەپێی ئەو دەسەڵاتەی كە لەیاسای داواكاری گشتی ژمارە (159)ی ساڵی (1979) و ئەو دەسەڵاتانەی دیكە كەلەیاساكانی سزایی و بنەما سزاییەكانی عێراقی ژمارە (23)ی ساڵی (1971) هاتووە.
ئەوەی كەمن دەمەوێت باسی بكەم سەبارەت بە رۆڵی داواكاری گشتی زیاتر لەداوای سزایی و لەبەرزكردنەوەی سكاڵای گشتی و بەدواداچوونی لە قۆناغەكانی داوای سزایی كەهەر لە قۆناغی لێكۆڵینەوەو قۆناغی دادگاییكردن، قۆناغی جێبەجێكردنی بڕیارەكانی دادگا، لەبوارەكانی دیكەش وەكو بواری كێشە مەدەنیەكان كەداواكاری گشتی لەو كێشانەی كەوڵات تێیدا لایەنێكە، واتە چ داوای لەسەر تۆماربكرێت، یان وڵات داوای تۆماركردبێت، لەرێگای وەزارەت و فەرمانگەكانی خۆی داواكاری گشتی لەهەموو ئەو كێشانەدا ئامادە دەبێت لەبەردەمی دادگاكانی بەرایی لەهەرێمی كوردستان، رۆڵێكی كاریگەریش دەگێڕێت بۆ پارێزگاری كردن لەسامانی گشتی و گەڕاندنەوەی پارەو سەروەتێكی زۆر بۆ گەنجینەی وڵات لەرێگای داكۆكیكردنەوەكانی چ لە ئامادەبوونی لە دادگا، یان لەرێگای (تانە) لێدان لەو بڕیارانەی كەلەدژی بەرژەوەندیەكانی وڵات دەردەچن لەبەردەم دادگا، داواكاری گشتی رۆڵی لەدادگای باری كەسیی دەگێڕێت، بەوە كە بەشداری دەكات لەدادبینیەكان، تا ئاستێكی زۆریش پارێزگاری لەمافەكانی ئافرەتان و منداڵان و داكۆكیكردن لە خێزان. خۆشحاڵین بەوەی كە ئێستا لەدادگاكانی هەرێمی كوردستان دادوەری داواكاری گشتی ئامادە دەبێت لەدادگاكانی باری كەسیش و لەوێدا رۆڵی كاریگەری خۆی دەگێڕێت.
* ئەو فاكتەرانە چین كە وادەكەن داواكاری گشتی نەتوانێت بەئەركی خۆی هەڵبستێت؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: بێگومان تا ئاستێك داواكاری گشتی توانیویەتی بەئەركی خۆی هەڵبستێت، بەڵام ئەوەی كە دەستی داواكاری گشتی گرتووە، لەبارەی داوای سزایی و بەرزكردنەوەی سكاڵای گشتی، چەند هۆكارو فاكتەرێكن، لەوانە بێهێزی یاسای (159)ی ساڵی (1979) كە نزیكەی (30) ساڵ بەسەر داڕشتنی تێپەڕیوە، ئەگەرچی لەساڵی (2007) پاشكۆیەك بۆ یاسایەكە دەرچوو، بەڵام لەو ئاستەدا نەبوو كە دەسەڵاتێكی كارا بداتە داوكاری گشتی، كە بۆ زانیاریت لەوڵاتانی جیهاندا چەند سیستەمێك لەو بارەیەوە هەیە وەكو سیستەمی رۆژئاوایی كە سیستەمی (لاتینی) پێدەگوترێت، سیستەمی (ئەنگلۆ سەكسۆنی)یشمان هەیە كە ئەمریكیەكان و بەریتانیەكان، پەیڕەوی دەكەن، سیستەمی رۆژهەڵاتیشمان هەیە كە وڵاتانی وەكو چین و روسیاو ئەو وڵاتانەی كە كاریگەری یەكێتی سۆڤیەتی پێشوویان لەسەر بووە پەیڕەوی دەكەن، ئەو سیستەمانە هەریەكەیان جۆرێك لە دەسەڵاتی داوەتە داواكاری گشتی، بەداخەوە ئەو سیستەمەی كەلەوڵاتی ئێمە پەیڕەو دەكرێت سیستەمێكی زۆر بێهێزە لەوەی كە دەسەڵاتی لێكۆڵینەوەو دەسەڵاتی تۆمەتباركردنی تایبەتمەند نەكردووە بەداواكاری گشتی، واتە داواكاری گشتی ئەو دەسەڵاتەی كە پێی دراوە چاودێری كردنی رەوایی رێكارەكانە لەگەڵ بەرزكردنەوەی سكاڵای گشتی، بۆیە ئەو دەسەڵاتە بەكەسایەتی دیكەش دراوە جگە لەداواكاری گشتی، بەڵام دەسەڵاتی لێكۆڵینەوە دراوەتە (دادوەری لێكۆڵینەوە)، ئەگەر تێبینی بكەیت لەوڵاتانی دەوروبەر یان لەوڵاتانی پێشكەوتوودا دەسەڵاتی لێكۆڵینەوەشیان داوەتە (داواكاری گشتی) تاوەكو خۆی لێكۆڵینەوەی كێشە بگرێتە دەست، هەرخۆشی سكاڵاكە بەرز دەكاتەوە، بۆخۆی بەدواداچوون دەكات و دەستگیریان دەكات، ئەمەش بەوەی هێزێكی پۆلیسی تایبەتی بۆ ئامادەكراوە كەپێی دەگوترێت (پۆلیسی تاوان)، كەراهێندراون و تایبەتمەندن بەكارەكانیان، بۆیە گەورەترین كەم و كوڕی سەبارەت بە رۆڵی داواكاری گشتی ئەوەیە كە ئەو دەسەڵاتە بەداواكاری گشتی نەدراوە.
فاكتەرێكی دیكەش كە داواكاری گشتی نەتوانێت بەباشی بەرۆڵی خۆی هەڵبستێت نەبوونی ئەو دەزگایەیە بە دەزگایەكی سەربەخۆ و تۆكمە، واتە دەزگایەك بێت لەرووی دادگایی و كارگێڕیەوە دەزگایەكی سەربەخۆ بێت و لەژێر سەرپەرشتی سەرۆكایەتی هەرێمدا بێت، لەبەر ئەوەی داواكاری گشتی داكۆكی كارە لە مافی گشتی بۆیە لەوانەیە ئەو مافە گشتیە یەكێك لەوەزارەتەكان یان خودی ئەو وەزارەتە پێشێلی بكات كە داواكاری گشتی كاری تێدا دەكات، لێرەدا داواكاری گشتی چۆن دەتوانێت ئەركەكانی خۆی بەباشی جێبەجێ بكات، راستە داواكاری گشتی دەزگایەكی (قەزائیە) لەرووی كاریەوە كەس ناتوانێت دەست بخاتە نێو كارەكانیەوە، بەڵام ئێمە خەڵكی ئەم وڵاتەین، تۆ كە نانت لەژێر دەستی كەسێك بێت چۆن دەتوانیت هەڵوێستی لەسەر وەربگریت؟
* كوردستان بەگشتی و هەرێمی كوردستان بەتایبەتیش دەیان ساڵە لەژێر كاریگەریی كولتووری وڵاتانی داگیركەر بووە، ئەو كولتوورەی وڵاتانی داگیركەریش بەسەر كۆمەڵگای كوردستانی بەهەموو كایەكانیەوە، تا چەند رەشبینت دەكات بەوەی كە ئێوەی داواكارانی گشتی نەتوانن بەباشی بەرۆڵی خۆتان هەڵبستن؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: بێگومان كولتووری هەر وڵاتێكی داگیركەر كاریگەری بەسەر وڵاتە داگیركراوەكە دەبێت.
ئێمە گللەیی زۆرمان لەیاساكانی خۆمان هەیە، بەشێكی زۆری بەعەقڵیەتێكی دیكتاتۆری داڕێژراینەو خزمەت بەرەوشی رژێمە داگیركەرەكانی پێشوو دەكەن، ناشكرێت بڵێین هەموویان خراپن و ناشكرێت بڵێین هەموویان باشن، بەڵام دەكرێت یاساناسانی كوردستان وەكو مافپەروەران و لیژنەی یاسایی لەپەرلەمانی كوردستان پێداچوونەوەیەكی گشتی بۆ سیستەمی یاسایی بكەن، لەبەر ئەوەی یاساكانمان كاریگەری وڵاتانی دەوروبەرو كولتووری رژێمە یەك لەدوایەكەكانی عێراقیان لەسەرەو بەعەقڵیەتی ئەوان داڕێژراوە، ئێمە بۆ نموونە ئەو یاسایانەی كە دەردەچن و چاپ دەكرێن لە حكومەتی مەركەزیەوە بۆ هەرێمی كوردستان دەهێندرێن، راستە ئێمە هەندێك یاسامان هەیە كە پەرلەمانی كوردستان دەری كردووە، بەڵام زۆربەی هەرە زۆری بنەما گشتیەكانی یاساكانمان لە حكومەتی مەركەزیەوە بۆ ئێرە هێندراون، بۆ نموونە یاسای (سزا)، یاسای (ئسولی موحاكەماتی جەزائی)، یان یاسای (هاتووچۆ)، یان یاسای (چاودێریكردنی نەوجەنان). ئەو یاسایانەنە كە لەدەوڵەتی عێراقدا دەرچوونە، هەر ئەوەندەیە كە لەلای ئێمەوە هەندێك ئیقاف عەمەلیان بۆ كراوە لەبەر ئەوەی لەگەڵ بنەماكانی مافی مرۆڤ ناگونجێن، بۆیە لە پەرلەمانی كوردستان دەستكاری كراون و راگرتنێكیان بۆ دەرچووەو بڕگەكانی راگیراون و بڕگەی بەدیلیان بۆ دانراوە، بەڵام بەگشتی یاساكانمان هەر ئەو یاسایانەنە.
* بەهۆی فراوانبوونی شارەكانی هەرێمی كوردستان، كەئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ باری سەقامگیری لەم وڵاتە، داواكارانی گشتی تا چەند دەتوانن بەئاسانی كاروباری خەڵك بەجێ بگەیێنن؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: بەهۆی فراوانبوونی شارەكانی هەرێمی كوردستان بێگومان كێشەش تا ئاستێك لەوانەیە زیاتر بووبێت، بۆیە بەم شێوەیە دەبێت دادگاش زیاتر بكرێت و داواكاری گشتیش زایاتر بكرێت، بۆنموونە ئێمە ئێستا لەشاری هەولێر یەك دادگای لێكۆڵینەوەمان هەیە، ئەگەر چی چوار دادوەری لێیە، لەگەڵ پێنج دادوەری داواكاری گشتی كە پەڕاوەكان دەبینن و بەدواداچوونی كێشەكان دەكەن، بەڵام بۆ شارێكی گەورەی وەكو هەولێر چوار دادوەر رێژەكەی زۆر كەمە. ئەوەی منیش زانیاریم لەسەری هەیە رۆژانە (30 تا 40) كێشەیان زایاتر دەكەوێتە بەردەست، هەر كێشەیەكیش یان هەر دۆسیەیەك (40 تا 50) لاپەڕەیە، لێرەدا وردبینی لەسەر كێشەكان زۆر زەحمەتەو بڕیاردانی دروستیش زەحمەت دەبێت بەم شێوەیە، بەڵام ئەگەر هەر دادوەرێك یان هەر دادوەرێكی داواكاری گشتی رۆژانە سێ دۆسیە بخوێنێتەوە لەوانەیە زۆر باشتر بێت و خەڵكیش بەئاسانی كاروباریان بەرێوە بچێت لەدادگا، بەڵام ئەگەر چیش رۆژانە لە گرتووخانەكان بەدواداچوون هەیە بۆ ئەو كەسانەی كە دەهێنرێنە گرتووخانەكان، پەیوەندی دەكرێت بە دادوەری لێكۆڵینەوەو دادوەری داواكاری گشتی تاوەكو بزانن ئەو كەسە لەبەرچی گیراوە، ئایا بەڵگەی هەیە لەسەر گرتنی؟ بۆ دڵنیابوون لەدروستی گرتنەكەی، ئەگەر هەر كەم و كوڕیەكیشیان بەرچاو بكەوێت و بزانن بەبێ تاوان گیراوە، ئەوا دەست بەجێ بڕیاری ئازادكردنی دەدرێت، ئەمەش بەهەماهەنگی لەنێوان دادوەری داواكاری گشتی و دادوەری لێكۆڵینەوە دەبێت.
* هاوڵاتیان تا چەند لە ئەركی داواكاری گشتی تێگەیشتوون؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: دەست خۆشی لەگۆڤارەكەتان دەكەم كەئەرك و رۆڵی داواكاری گشتی بۆ هاوڵاتیان روون دەكەنەوە لەبەر ئەوەی بەداخەوە هاوڵاتیان تا ئاستێكی زۆر پێدەچێت ئاگاداری ئەركەكانی داواكاری گشتی نەبن، تەنها ئەو كەسانە نەبێ كەلە یاسادا كار دەكەن یان ئەو كەسانەی گرینگی بە رۆشنبیری خۆیان دەدەن و خوازیاری شارەزابوونن لەئەرك و كاری فەرمانبەرانی وڵات.
بۆیە پێویستە هاوڵاتیان هۆشیار بكرێنەوە بەوەی كە دەزگای داواكاری گشتی دەزگایەكە داكۆكی لەمافی گشتی دەكات، هەر تاوانێك ئەگەر دوو لایەنی هەبێت، لایەنێكی مافی گشتی بێت و پەیوەست بێت بە كەسەكان، بۆیە لێرەدا داوا لە هاوڵاتیانی بەڕێز دەكەم كەداواكاری گشتی نوێنەری ئێوەیەو كەسانێكن (قەزائینە)، بێ لایەنی خۆیان دەپارێزن لەهەموو بارێكدا داكۆكی لەخەمەكانتان دەكەن، بەڵام هاوڵاتیانش هەر كاتێك كەم و كوڕیەك یان هەر تاوانێك دەبینن سڵ نەكەنەوەو دەست بەجێ ئۆفیسەكانی داواكاری گشتی لێ ئاگاداربكەنەوە، یان لەرێگای ئەو ژمارە تەلەفۆن و ئیمێلانەی كە بڵاوكراونەتەوە داواكاری گشتی لێ ئاگاداربكەنەوە، بەمەرجێك سەرپێچیەكە یاسا سزای بۆ رێكخستبێت و سزای بۆ دانابێت، لەو كاتە داواكاری گشتی دەتوانێت سكاڵای گشتی لەسەر تۆماربكات، جگە لەوەش ئێستا ئێمە دەستەیەكمان دروست كردووە لەسەرۆكایەتی داواكاری گشتی لەنێو وەزارەتی داد كە دەستەی بەرزكردنەوەی سكاڵای گشتیە و ژمارەی تەلەفۆن و ئیمێڵی هەیە لەدەزگاكانی راگەیاندن بڵاوی كردۆتەوە.
ئێمە دەقێكی یاساییمان هەیە كە ماددەی (8)ەو دەڵێت: لەسەر هەموو دامەزراوەكانی دەوڵەت لەكاتی بوونی هەرتاوانێك كەپەیوەست بێت بەمافی گشتی دەست بەجێ داواكاری گشتی لێی ئاگاداربكەنەوە، كەبەداخەوە ئێمە ئەو كێشەیەمان هەیە نەك هاوڵاتی ئاسایی ئاگادارمان ناكەنەوە، بەڵكو فەرمانبەرانی حكوومییش ئاگادارمان ناكەنەوە، جا لێرەدا داواكاریەكەم لە حكومەتە، تكا دەكەم هەوڵبدرێت بەهەماهەنگی لەگەڵ سەرۆكایەتی داواكاری گشتی بودجەیەك بۆ ئەو بوارە دابین بكرێت، بۆ نموونە خولی تایبەتی بكرێتەوە بۆ هۆشیاركردنەوەی دەزگاكانی دەوڵەت و بەرپرسی فەرمانگەكانیش بەیاساكانی سزا شارەزا بكرێن، لەبەر ئەوەی وەكو هەمووشمان دەزانین لەوانەیە سەرپێچی كردنێكی زۆری یاسا هەبێت، بەڵام لەفەرمانگەكان پەردە پۆش دەكرێت، لە ئەنجامدا ئەگەر سەرپێچی كردنەكە لەرێگەی ئێمە یان راگەیاندنەوە ئاشكرا بێت، لەو بارەوە ئێمە سكاڵا تۆمار دەكەین لەسەریان، بەم شێوەیەش بەرپرسی فەرمانگەكەش بەرپرس دەبێت لەو تاوانە یان سەرپێچیانەی كە پەردە پۆشی كردووە.
* كێن ئەوانەی كە هەڵدەبژێردرێن بەداواكاری گشتی؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: ئەوكەسانەی كە بۆ داواكاری گشتی هەڵدەبژێردرێن بەپێی یاسای دەسەڵاتی دادوەری ژمارە (23)ی ساڵی (2007) كەلەمادەی (35)ی ئەو مەرجانەی دیاری كردووە بۆ ئەو كەسانەی كە دەبن بەداواكاری گشتی و لەدادگاكان كاردەكەن، مەرجەكانیش دەبێت دەرچووی كۆلیژی یاسا بن لەعێراق یان لەهەرێمی كوردستان و دانی پێدانرابێت، دەبێت تەمەنی لە (30) ساڵ كەمتر نەبێت، پاشان نابێت حوكمدرابێت بەهیچ تاوانێك یان كەتنێكی لەكەداری نامووس، دەبێت (سیڤی) یان رێكوپێك بێت و تێبینی لەسەر نەبێت چ لەرووی دەست پاكی یان رەوشت پاكی پاشان دەبێ تاقیكردنەوەی بەنووسین و بەزارەكی ئەنجام بدات و تیایدا سەركەوتوو بێت، دە ساڵی خزمەت هەبێت لەبواری دادوەریدا یان فەرمانبەری دادوەری بێت لەدادگاكان یان لێكۆڵەرەوەی دادی بێت یان یاریدەدەری دادوەری بێت یان نووسەری دادوەری بێت، یانیش پارێزەر بووبێت لەساڵێكدا (5) داوای هەبووبێت لەدادگاكان یان فەرمانبەری یاسایی بێت لەوەزارەتەكان بەمەرجێك ئەویش وەكو پارێزەر (5 داوا) بینیبێت لەساڵێكدا، ئەو مەرجانەی ئەگەر تێدابێت ئەوا ئەنجوومەنی دادوەریی پاش ئەوەی كە تاقیكردنەوەیان دەكات ئینجا ناوی سەركەوتووەكان بەرز دەكاتەوە بۆ سەرۆكایەتی هەرێم، سەرۆكایەتی هەرێمیش فەرمانێكی هەرێمیی دەردەكات و بەدادوەری داواكاری گشتی دایاندەمەزرێنێت.
* ئایا لەهەرێمی كوردستان هیچ فشارێك هەیە بەسەر داواكاری گشتی؟
- دادوەر. جەودەت سەعید: بەخۆشحاڵیەوە واقیعی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان لەرووی ئاسایشەوە زۆر جێگیرە، بەڵام كاریگەرترین فشار بەسەر داواكاری گشتی و دادگاش بەشێوەیەكی گشتی ئەوەیە هەروەكو خۆشتان دەزانن لەنێو كۆمەڵگاكەمان پابەند نەبوون بەیاسا شتێكی زۆر ئاساییەو فشارێكە بەسەر هەموو دام و دەزگاكاندا هەیە، خەڵكی ئێمە لەبەر ئەوەی پێشتر لەژێر دەسەڵاتی رژێمی دیكتاتۆریەكانی عێراقی بووەو بەیاسای رژێمەكانی پێشووی عێراق چەوسێنراوەتەوە، بۆیە خۆشەویستی بۆ یاسا نیە، واتە تامەزرۆی ئەوە نیە كە سەرپێچی لەیاسا بكەن، چێژ لەسەرپێچی یاسا وەردەگرن، ئەمە یەكێكە لە كاریگەرترین فشار، واتە ئێمە لەگەورەوە تا بچووك پێوەی دەناڵێنین، دووەمین كاریگەرییش نەبوونی ئیرادەیەكی گشتیە، بۆیە دەبێت ئەو كولتوورەی داگیركەران و ناحەزانی كوردستان لەناو ببەین و كولتووری لێبووردەییمان هەبێت، ئەگەر یاسا لەگەڵ بەرژوەندیشمان نەبێت ئەوا دەبێت دانی پێدا بنێین و جێبەجێی بكەین، دەزگاكانی سانسۆری بەهێز بكەین، بۆنموونە دەزگایەكی وەكو چاودێری دارایی كەتایبەتمەندە بەبواری سامانی گشتی وڵات، چاودێری كردنی لەرووی سەرفكردنی خەرجیەكان كە تاچەند لەگەڵ پێوەرەكانی یاسا یەك دەگرێتەوە، تا چەندیش لەگەڵ بودجەی گشتی رێی پێدراوە بۆ ئەو بەرپرسەی فەرمانگەكان خەرجی بكەن، هەڵسانی ئەو دەزگایە بەكارەكی خۆی و ئاگاداركردنەوەی داواكاری گشتی لەكاتی بوونی هەر سەرپێچیەك یان هەر تاوانێك لەئەنجامدا داواكاری گشتی هەڵدەستێت بە ئەركی خۆی بۆ بەرزكردنەوەی سكاڵای گشتی لەسەر تۆمەتبارەكان، نموونەیەكی دیكەش دەهێنم، ئەویش چاودێری بازرگانیە، ئێمە هەر لە راگەیاندنەكاندا گوێمان لێ دەبێت و دەبینین دەست بەسەر كەل و پەلی ئیكسپایەردا گیراوە، ئەمە سەرەرای ئەوەی كە ئێمە نووسراومان بۆیان كردووە كە كەلوپەلەكان لەناو دەبەن با ئەندامێكی داواكاری گشتی یان دادوەرێكی داواكاری گشتی لەگەڵ لیژنەكانی ئێوە بەشدار بێت بۆ لەناوبردنی كەلوپەلە ئیكسپایەرەكان، بەڵام بەداخەوە هیچ هاوكاریەك لەو بارەیەوە نیە، بەداخەوە كەل و پەلە ئیكسپایەرەكان تەنها دەسوتێندرێن و هیچ نووسراوێكیش بۆ داواكاری گشتی ناكرێت تاكو داواكاری گشتی سكاڵا لەسەر ئەو بازرگانە یان كەسانە تۆمار بكات كە كەل و پەل و خۆراكی ژەهراوی دەفرۆشن بەهاوڵاتیان، بۆیە نابێت تەنها سزادانی ئەو بازرگانانە ئەوەبێت كە كەلوپەلە ئێكسپایەرەكانیان بسوتێنرێن، جا بەداخەوە ئێمە ئەو هەموو لیژنانەمان ئاگاداركردۆتەوە، لەرێگای پارێزگاری هەولێر گشتاندنێكیشمان كردووە بۆ هەموو فەرمانگەكان تێدا هاتووە كە پێویستە ئاگاداری داواكاری گشتی بكرێتەوە لەهەر تاوان و سەرپێچی كردنێك كە پەیوەندی بەمافی گشتی هەبێت، بەڵام بەداخەوە ئاگادارمان ناكەنەوە، جا لێرەدا ئومێدەوارم هەموومان هەموو كوردستانیان پابەندبین بەیاساو بەیەكەوە كاربكەین بۆ ئەوەی یاسا سەروەربێت.