بە هۆی ماندووبوونیان پیاوان سۆز لەگەڵ ژنەكانیان ناگۆڕنەوە
ئازاد جەلال
بەشێك لە ژنان گلەیی لە پیاوەكانیان دەكەن، بەوەی كە بەهۆی ئەنجامدانی دوو، یا سێ ئیشەوە گفتوگۆ و قسەكردنی نێوانیان كەمبۆتەوە، بە بۆچوونی بەشێك لە ژنان بەو هۆیەوە پیاوەكانیان ماندوودەبن و هەرزوو وەنەوز دەیانباتەوە، بە لای شارەزایانی بواری كۆمەڵایەتیشەوە ئیشی زۆری پیاوان دەبێتە هۆی گوێنەدان بە ژن لە ڕووی سۆزەوە. كە ئەمە بە لای ژنانەوە لە پارە گرنگترە.

(پ.ل) ژنی ماڵەوەیەو تەمەنی(29) ساڵە (4) ساڵە ژیانی هاوسەریی پێكهێناوە، (پ) گلەیی و گازندەی بەردەوامی لە مێردەكەی هەیە، بەوەی كە هاوسەرەكەی ماڵەوە وەك چێشتحانەیەك سەیریدەكات، بە پێكەنینەوە وتی: مێردەكەم بەیانیان ناندەخواو دەڕوا بۆ دەوام، نیوەڕۆ دێتەوە، كە نانی خوارد، دوای نیو سەعات دەچێت بۆ پرسگەی عیادەیەك، شەوانیش وەك ئەوەی كۆڵی كێشا بێت وەنەوز دەیباتەوە، وەك ئەو هێمای بۆ دەكات، تەواو بێدەنگی باڵدەكێشێت بە سەر ماڵەكەدا، ناوبراو بێگفتووگۆیی و بێ قسەیی لەگەڵ مێردەكەیدا گەڕاندەوە بۆ باری ئابووری و سەرقاڵبونی بەكاری دەرەوە، ئەو ئاماژەی بەوەشدا كە بەو هۆیەوە هەندێ جار لەگەڵ مێردەكەیدا تەنانەت سەلامیش لەیەكتری ناكەن. وتیشی "مێردەكەم دوو ئیش دەكات بۆ گەڕان بەدوای بژێوی ژیاندا، بە ڕاستی من حەزم لەو جۆرە ژیانە نییە"
سەرەڕای ئەوەش (ش) ماڵەوەشی بە شوێنی تەواوكردنی پاشماوەی كارەكانی وەزیفی مێردەكەی دانا و وتی "مێردەكەم لە ماڵەوەش پاشماوەی ئەو كارانە دەكات كە لە دەوام تەواوی نەكردووە، ئیتر چی بۆ ئێمە ماوەتەوە تا لەگەڵی دابنیشین؟.".
بەشێكی تر لە ژنان باس لەوە دەكەن ئەگەرچی پیاوەكانیان دوو ئیشدەكەن، بەڵام كاری نەكردۆتە سەر پەیوەندییەكانیان . هێرۆ بورهانی تەمەن 33 ساڵ، مامۆستایە، لەگەڵ ئەوەی كە پێی باش نییە پیاو دوو ئیش بكات دەڵێت: " دوو ئیشی مێردەكەم كاری نەكردۆتە سەر پەیوەندییەكانمان، مێردەكەم خۆی سروشتی وایە و تەنانەت پێش هاوسەریشمان كەم دوو بووەو شتەكانی خۆی باس نەكردوە ". بەپێچەوانەی بۆچوونی هێرۆ، ناسك محەمەد تەمەنی 40 ساڵ، مێردەكەی لەماڵەوە كەم قسەیە و گفتوگۆ ناكات، ناسك وەك شیرین هۆكاری ئەو كەم دووییەی گێڕایەوە بۆ ماندووییی هاوسەرەكەی، لە دەوامی ڕەسمی و ئیشی دەوامی دوانیوەڕوانی، بۆ ئەوەش بەڵگەی ئەوەی هێنایەوە كە پیاوەكەی ڕۆژانی پشوو وانییە، شەوەكانی بە خۆشی دەبەنە سەر.
پیاوانیش بۆ دووئیشی و سێ ئیشی هەنجەتی خۆیان هەیەو پێیان وایە كە باری ئابووری وایكردووە. وەك كەمال عوسمان ـ (28) ساڵ هێمای بۆ دەكات، تەنها خۆی فەرمانبەرەو مووچەكەی 600 هەزارەو نیوەی دەدا بە كرێی خانوو، كەمال وتی: "ئەگەر كارێكی تر نەكەم باوەڕبكە دەبێت سواڵ بكەم، ئەو ئەوەشی نەشاردەوە كە بەو هۆیەوە مافی ژن و منداڵەكانی نادات، ئەگەر بێت و هەموو ڕۆژەكە لەدەرەوە بووبێت، بە سەرسوڕمانەوە پرسی لە كوێ دەتوانی هەقی بدەیتێ؟ . فەرمان محەمەد تەمەن 30 ساڵە جەختی لە وتەكانی كەمال كردەوە و، وتی: "من بەش بە حاڵی خۆم دوو ئیشدەكەم، هاوسەرەكەم گلەییم لێدەكات بەوەی كە لە ماڵەوە كەمدووم، دیارە هۆكارەكەش ئەوەیە كە شەفتی بەیانیان و شەفتی دوانیوەڕوان كاردەكەم، شەویش ماندووم خواخوامە میوانم نەیەت" شارەزایانی بواری كۆمەڵایەتی باس لەوە دەكەن كە دوو ئیشی و سێ ئیشی دەبێتە هۆی دروستبوونی كێشە لە نێوان خێزاندا.
بێگەرد عیزەدین ـ توێژەری كۆمەڵایەتی پێی وایە كە ئەنجامدانی دوو، یا سێ ئیش دەبێتە هۆی ئەوەی كە ئاسوودەیی خێزان بخرێتە مەترسییەوە، هۆكاری ئەو حاڵەتانە دەگەڕێتەوە بۆ كەمی هۆشیاری و گرنگی پێنەدان بە یەكترو وتی " نەبوونی زانیاری دروست و تەواو لەبارەی دەروونی یەكتر و لێتێنەگەیشتن هۆكاری سەرەكین بۆ كەمدوویی، یاخود نەبوونی گفتوگۆ و لەیەكتر پرسینەوەو لە نێوان ژن و مێردەكەدا.. ڕۆژ بەڕۆژ ساردبوونەوەیان لە یەكتر "
هەروەها كاریگەریی كۆمەڵگای بە هۆكار زانی وتی "لە كۆمەڵگای ئێمەدا ئەوەندەی پەیوەندی هاوسەرگیریی بە ئامانجی تێركردنی غەریزەكان دەبەسترێت و بەپلەی یەكەم بیر لەلایەنی ڕۆحی ناكرێتەوەو بۆ پڕكردنی مەبەستەكانی ژیان هەوڵ نادرێت، تاوەكو لە سەرجەم لایەنەكانی ژیاندا هاوكارو هاوسۆزی یەكتربن "
ئەو توێژەرە وتیشی "دەروونی ژن و پیاو لە زۆر ڕووەوە جیاوازیان هەیە بۆ ئەوەی كە ژیانێكی ئاسوودە پێكبهێنن پێویستیان بە لێكتێگەیشتن و خوێندنەوەی ناخی یەكتر هەیە، ژنان بە گشتی حەزدەكەن هاوسەرەكانیان شەوان لە ماڵەوە بن، لە زانستی سایكۆلۆژیدا ئەوە سەلمێنراوە كە ئافرەت زیاتر بەسۆزەو هەستدارترە، بۆیە ئەو پێویستی بە قسەكردنە".